1

2

3

4

5

 

Budowa przewodów

Najądrze: Przewód ten służy jako cewka zbiorcza dla plemników powstających w cewkach nasiennych jąder. Zbudowane jest jako pojedynczy, ciasno skręcony przewód, leżący nad jądrami i wzdłuż ich bocznych części. Po rozwinięciu najądrze ma ok. 6 m długości. Najądrze łączy się z nasieniowodem. Główną funkcją najądrzy jest transport plemników. Ich wydzielina stanowi małą część płynu nasiennego. W najądrzu mogą być przechowywane małe ilości nasienia tuż przed wytryskiem. Nasieniowód: Nasieniowód jest przedłużeniem najądrza. Przebiega on w kanale pachwinowym do powrózka nasiennego w jamie brzusznej, biegnie nad pęcherzem moczowym, łącząc się z krótkim przewodem pęcherzyka nasiennego i tworząc przewód wytryskowy. Nasieniowód leży na tyle płytko pod powłokami, że jest możliwe wycięcie jego małego fragmentu w celu sterylizacji (wazektomia). Możliwa jest rekanalizacja nasieniowodu, podwarunkiem, że usunięty fragment nie był zbyt duży. Przewód wytryskowy. Stanowi połączenie nasieniowodu i pęcherzyka nasiennego. Jest to krótki przewód uchodzący do cewki moczowej. Powrózek nasienny. Powrózki te zbudowane są z tkanki łącznej i zawierają nasieniowody, nerwy, naczynia krwionośne i limfatyczne. Leżą w kanałach pachwinowych.

Budowa gruczołów dodatkowych

Pęcherzyki nasienne: Gruczoły te umiejscowione są na tylnej dolnej powierzchni pęcherza moczowego, bezpośrednio przed odbytnicą. Wydzielają one ciekłą, lepką wydzielinę, będącą składnikiem nasienia oraz prostaglandyny (fizjologicznie czynne związki, stosowane obecnie do wywołania porodu, ponieważ pobudzają macicę do skurczów). Gruczoł krokowy: Leży bezpośrednio pod pęcherzem moczowym. Ma kształt orzecha i przez niego przechodzi cewka moczowa. Jest gruczołem o budowie pęcherzykowo-cewkowej, wytwarzającym rzadki, zasadowy płyn, stanowiący znaczną część nasienia. Zwiększa ruchliwość plemników i ich przeżywalność w szkodliwym, kwaśnym środowisku pochwy. Gruczoły opuszkowo-cewkowe: Leżą bezpośrednio pod gruczołem krokowym i łączą się z cewką moczową przewodami długości ok. 2 cm. Są to gruczoły wielkości ziaren grochu, o budowie pęcherzykowo-cewkowej, wydzielające zasadowy płyn wchodzący w skład nasienia.

Budowa jąder

Położenie. Jądra znajdują się w mosznie, woreczkowatej strukturze przypominającej połączone ze sobą wargi sromo­we większe.Rozmiary. Jądra mają 4—5 cm długości, 2—5 cm średnicy i każde z nich waży 5—7 g. Charakterystyka ogólna. Jądra stanowią małe owoidalne gruczoły odpowiadające jajnikom. Ich funkcją jest wytwarzanie plemników i produkcja hormonu męskiego testosteronu.Jądra są pokryte włóknistą torebką. Tkanka włóknistą w obrębie tej torebki dzieli każde jądro na ok. 250 płacików. Placiki zawierają komórki śródmiąższowe (Leydiga) wytwarzające testosteron. Ponadto płaciki zawierają cewki nasienne, w których rozpoczyna się wytwarzanie plemników.

Laktacja

Po urodzeniu dziecka brak hormonów łożyska powoduje, że przedni płat przysadki zaczyna wydzielać hormon laktogenny. Może na to mieć wpływ również ssanie noworodka, powodujące uwalnianie hormonu tylnego płata przysadki — oksytocyny. Hormon laktogenny pobudza komórki wydzielnicze gruczo­łów sutkowych początkowo do wytwarzania siary, a następ­nie mleka.Siara jest rzadkim, żółtym płynem, o odczynie zasadowym, wydzielanym przez 1—3 dni po porodzie. Zawiera ona w po­równaniu z mlekiem więcej białek, mniej tłuszczów, więcej soli i tyle samo cukrów. Mleko pojawia się w 3—4 dniu po porodzie. Uważa się również, że siara zawiera przeciwciała chroniące noworodka.Mleko jest płynem rzadkim o błękitnawym odcieniu. Za­wiera ok. 250 kJ/100 ml (ok. 60 kcal/100 ml), odpowiednie ilo­ści białek, tłuszczów, węglowodanów, witamin, soli mineral­nych i płynu.Oksytocyna powoduje uwalnianie wydzieliny z komórek gruczołowych do układu przewodów.Właściwe ssanie powoduje skurcze zatok mlecznych, co uwalnia mleko poprzez ujścia przewodów w brodawce.

Działanie estrogenu

Działa jako hormon wzrostu swoiście skierowany na tkanki rozwijające się z przewodu przyśródnerczowego (Mullera). Powoduje zmiany śluzu szyjkowego opisane wcześniej (prawdopodobnie oddziałując razem z LH).Wpływa na ruchliwość jajowodów.Powoduje dojrzewanie tkanek, z których zbudowana jest pochwa.Stymuluje rozwój przewodów mlecznych w gruczołach sut­kowych. Wpływa na wydzielanie hormonów przysadki i gruczołu tarczowego.Powoduje wzrost produkcji insuliny.Podwyższa poziom związanego kortyzolu we krwi.Powoduje zamknięcie przynasad kości długich w okresie pokwitania.Podwyższa stężenie wielu białek we krwi.Prawdopodobnie przeciwdziała stwardnieniu tętnic.Ma działanie przeciwne w stosunku do działania androgenów.Pobudza rozrost błony śluzowej jamy macicy. Działanie progesteronu. Pobudza fazę wydzielniczą w cyklu miesiączkowym.Obniża ruchliwość macicy i jajowodów.Powoduje rozwój komórek gruczołowych w gruczołach sut­kowych. Powoduje wzrost podstawowej temperatury ciała.Sprzyja utrzymaniu doczesnej podczas ciąży.

Reakcja seksualna

Wyjątkowe cechy seksualizmu człowieka u zwierząt nie stwierdza się zespołu napięcia przedmiesiączkowego,pobudzenie płciowe może występować w sposób ciągły. Ustrój człowieka nie jest poddany wpływowi „rui” — cy­klicznym zmianom aktywności płciowej (związanej ze zdol­nością do zapłodnienia) — jak u zwierząt,menopauza jest zjawiskiem wyjątkowym dla człowieka i dotyczy tylko kobiet. Reakcja seksualna człowieka (wg Mastersa i Johnson). Faza I (faza podniecenia) trwa od kilku minut do kilku godzin. Podstawami fizjologicznymi jej występowania jest rozszerzenie naczyń krwionośnych i zwiększenie napięcia mięśni. Fazę tę cechują: wzwód brodawek i powiększenie obwódek, zastój żylny, wzrost rozmiarów trzonu łechtaczki,uniesienie ku górze i odsunięcie na boki znad przedsionka warg sromowych większych u nieródek, powiększenie warg większych i wciągnięcie macicy u kobiet, które rodziły,przekrwienie i powiększenie warg sromowych mniejszych,wydzielanie jasnego płynu nawilżającego przez gruczoły znajdujące się w ścianach pochwy, rozszerzenie górnej jednej trzeciej pochwy, przekrwienie i rozszerzenie dolnej jednej trzeciej pochwy, przyspieszenie oddychania, tętna i wzrost ciśnienia krwi oraz zwiększenie napięcia mięśniowego.b. Faza II (faza plateau) trwa od 30 sekund do 3 minut.Cechują ją: przekrwienie skóry (rumieniec płciowy), powiększenie gruczołów sutkowych, rotacja łechtaczki o 180°,która zostaje wciągnięta i spłaszczona pod spojeniem łonowym, wydzielanie małych ilości śluzu przez gruczoły przedsionkowe większe, wydzielina pochwowa, przekrwienie i rozszerzenie pochwy, pogłębienie barwy warg sromowych mniejszych, które znikają lub zwisają w postaci fałdów, silne skurcze macicy rozpoczynające się w dnie i przechodzące na dolną część macicy, trwające 2 lub więcej minut oraz wytworzenie platformy orgazmowej. Faza III (faza orgazmu) — trwa 3—15 sekund. Cechuje się rytmicznymi skurczami mięśni około pochwowych i kroczowych w odstępach 0,8 sekundy, skurczami pochwy trwającymi 3—15 sekund oraz przedłużającymi się skurczami macicy. Faza IV (faza odprężenia), w której następuje cofanie wszystkich wymienionych objawów. W przypadku wystąpienia orgazmu faza ta trwa 10—25 minut. Gdy orgazm nie wystąpi, może trwać kilka godzin. Jeżeli w fazie odprężenia stymulacja płciowa jest konty­nuowana, kobieta może ponownie przeżywać orgazm. Orgazm powstaje w wyniku pobudzenia łechtaczki, chociaż może być odczuwany jako pochodzący z miednicy, pochwy, łechtaczki lub macicy.Częstość stosunków płciowych zależy od wieku i od wie­lu innych czynników. Najsilniejszą reakcję seksualną u kobiet obserwuje się w późnych latach trzydziestych i wczesnych czterdziestych. Natężenie orgazmu zwiększa się po porodzie dzięki zwiększonemu ukrwieniu narządów miednicy małej. W osiąganiu satysfakcji seksualnej bardzo wielkie znaczenie mają czynniki psychologiczne. Zaburzenia fizjologiczne są rzadsze.

Cykl miesiączkowy – czynność układu rozrodczego

Początek. Uważa się, że cykl miesiączkowy jest inicjowa­ny przez aktywność podwzgórza, co powoduje pobudzenie wy­twarzania hormonów przysadkowych — FSH i LH.Przerwy. Cykl miesiączkowy u kobiet występuje co 26— 35 dni, trwa 3—7 dni i kończy się wydaleniem krwi miesiącz­kowej w ilości 60—120 ml. Cykl liczy się od pierwszego dnia krwawienia miesiączkowego do pierwszego dnia następnego cyklu.Wydzielina miesiączkowa składa się z komórek błony ślu­zowej macicy, krwi i śluzu. Zwykle nie krzepnie z powodu braku fibrynogenu, jednak małe „skrzepy” substancji niefibrynowych mogą być obecne. Tworzą się one w pochwie.Celem cyklu miesiączkowego jest przygotowanie wyściółki macicy do przyjęcia zapłodnionej komórki jajowej i do odżywiania zarodka.Krwawienie miesiączkowe trwa od 1 do 5 dnia przecięt­nego cyklu. Następuje wydalanie krwi miesiączkowej. Przysadkowy FSH pobudza rozwój pęcherzyka jajnikowego. Gdy poziom estrogenu wzrasta, wytwarzanie FSH zmniejsza się. Faza rozrostu. Rozpoczyna się po zakończeniu krwawienia miesięcznego. Zwykle występuje między 6 a 14 dniem cyklu. Rozrost wyściółki macicy następuje pod wpływem hormonu jajnika — estrogenu. Błona śluzowa macicy, która stała się cieńsza i została wydalona podczas krwawienia miesięcznego, staje się grubsza (do 2—3 cm). Gruczoły się rozrastają, komórki ulegają podziałom i zwiększa się ich liczba. Gruczoły i tętniczki wydłużają się i zwijają. W jajniku pęcherzyk jajnikowy powiększa się i wędruje ku jego powierzchni. Płyn pęcherzykowy, otaczający komórkę jajową, zawiera estrogen. Komórki pęcherzyka wytwarzają zarówno estrogen, jak i progesteron, jednak w tej fazie cyklu przewagę ilościową ma estrogen. Owulacja. Owulacja (jajeczkowanie) ma miejsce na 14 dni przed początkiem następnego cyklu i cechuje się pęknięciem dojrzałego pęcherzyka jajnikowego u powierzchni jajnika z uwolnieniem komórki jajowej, która rozpoczyna wędrówkę poprzez jajowód do macicy dzięki ruchom rzęsek w jajowodzie. Owulacja może nastąpić w dowolnym czasie w stosunku do poprzedzającego krwawienia miesiączkowego. Ponieważ nie wszystkie cykle trwają regularnie 28 dni, może okazać się przydatna metoda wykrywania owulacji. Podstawowa temperatura ciała waha się w granicach 36——37°C. Pod wpływem LH jajnik wytwarza progesteron.Owulacja charakteryzuje się spadkiem podstawowej temperatury ciała, po którym następuje (po ok. 24 h) wzrost tej temperatury o około 1 stopień. Temperatura pozostaje na wyższym poziomie aż do najbliższego krwawienia miesięcz­nego. Na charakter śluzu szyjkowego wywierają wpływ hormony. Gdy zbliża się owulacja, śluz staje się rzadszy, klarowny i wodnisty. Jego rozciągliwość (Spinnbarkeit) wzrasta, a gdy zostaje wysuszony na szkiełku mikroskopowym,tworzy charakterystyczny wzór przypominający liście paproci, co jest znamienne dla dużego stężenia estrogenu. Poowulacji ilość śluzu szyjkowego zmniejsza się. Około 21 dnia cyklu wzór paprociowaty znika i pojawia się wzór perełkowy. Rozciągliwość śluzu jest największa w okresie owulacji, co ma ułatwić wędrówkę komórki jajowej. U niektórych kobiet występują bóle międzymiesiączkowe, którym niekiedy towarzyszy plamienie. Uważa się to za objaw owulacji. Owulacje może poprzedzać obrzmienie i świąd sutków oraz przyrost masy ciała spowodowany retencją sodu i wody. Faza wydzielnicza (faza lutealna, faza poowulacyjna lub przedmiesiączkowa). Następuje po owulacji, a przed krwawieniem miesięcznym. Trwa 14 dni. Natychmiast po owulacji pęknięty pęcherzyk przekształca się w ciałko żółte. Ciałko żółte wytwarza progesteroni w niewielkich ilościach estrogen) podczas pierwszych 8 dni tej fazy. W fazie tej czynność jajnika jest stymulowana przez hormon przysadki LH. W miarę wzrostu stężenia progesteronu wytwarzanie LH zmniejsza się. Jeśli nie nastąpi zapłodnienie, ciałko żółte ulega zwyrodnieniu i ilość wytwarzanych przez nie hormonów zmniejsza się, co prowadzi do rozpoczęcia krwawienia miesięcznego. Gdy stężenie hormonów jajnika zmniejsza się na tyle, aby mogła się rozpocząć produkcja FSH, hormon ten jest produkowany przez przysadkę podczas krwawienia miesiączkowego.d. Pod wpływem progesteronu błona śluzowa jamy macicy staje się grubsza (o 4—6 mm) z powodu zatrzymania płynów i związków odżywczych jako przygotowania do ciąży. Jeśli do ciąży nie dochodzi, wpływ hormonów zmniejsza się i w 14 dniu występuje krwawienie miesiączkowe.e. Zespół napięcia przedmiesiączkowego występuje w fazie wydzielniczej. W wyniku zatrzymania sodu i wody, mogą występować bóle głowy spowodowane obrzękiem i skurczem naczyń mózgowych. Objawy te mogą być również związane z podwyższonym stężeniem aldosteronu w tym czasie. Ko­biety mogą uskarżać się na nerwowość, niepokój lub obni­żenie nastroju. W przypadkach ciężkich obserwuje się zmia­ny osobowości.

Budowa narządów płciowych zewnętrznych

Pochwa: Położenie. Pochwa rozciąga się od sromu do szyjki macicy. Leży ona za pęcherzem moczowym i przed odbytnicą. Rozmiary. Ściana przednia ma w przybliżeniu 6—8 cm,a ściana tylna 7—10 cm długości. Ściany pochwy zwykle stykają się ze sobą, gdy nie są rozciągane. W czasie podniecenia płciowego kanał pochwy może rozszerzać się wznacznych granicach. Charakterystyka ogólna. Pochwa stanowi mięśniowo-bloniasty przewód, pokryty od wewnątrz nie rogowaciejącym nabłonkiem wielowarstwowym płaskim. Komórki tego nabłonka są wrażliwe na działanie hormonów, a nabłonek ten dojrzewa pod wpływem estrogenu. Pod wpływem estrogenunabłonek różnicuje się na warstwy: podstawną, przypodstawną, pośrednią i powierzchowną. W fałdach, zwany chmarszczkami, leży błona śluzowa, co powoduje, że pochwa jest narządem o dużej rozciągliwości. Po porodzie fałdy mogą się rozprostować, co jest przyczyną wygładzenia sięścian pochwy. Pod błoną śluzową znajduje się bogato unaczyniona warstwa tkanki mięśniowej. W górnej, przedniej części do pochwy wnika szyjka macicy. Wokół szyjki rozciąga się sklepienie, które dzieli się na sklepienie tylne,przednie i sklepienie boczne. Zewnętrzny otwór pochwy jest pierwotnie osłonięty łącznotkankowym fałdem — błoną dziewiczą o różnej grubości, która zwykle pęka podczas pierwszego stosunku płciowego, czasami jednak pozostaje nie uszkodzona. Po urodzeniu dziecka pozostałości błony dziewiczej tworzą strzępki błony dziewiczej. W rzadkich przypadkach błona dziewicza całkowicie zamyka pochwę.Takie przypadki wymagają interwencji chirurgicznej. Ukrwienie i unerwienie. Pochwa jest obficie ukrwiona przez gałązki szyjkowo-pochwowe tętnic macicznych, tętnice pęcherzowe dolne, tętnice pochwowe i tętnice sromowe wewnętrzne. Pochwa nie jest zaopatrywana przez specjalne gałązki nerwowe, dlatego jest stosunkowo mało wrażliwa na bodźce. Srom. Na srom składają się wszystkie zewnętrzne struktury anatomiczne od wzgórka łonowego do krocza. Wzgórek łonowy. Jest to warstwa tkanki tłuszczowej leżąca nad spojeniem łonowym. Pokrywają go kręte włosy ułożone w polu o kształcie trójkąta. Wargi sromowe większe. Są to dwa fałdy tkanki tłuszczowej pokryte skórą i włosami, sięgające od wzgórka łonowego do krocza. Stanowią one przedłużenie wzgórka i łączą się ze sobą w obrębie krocza. Mają 7—8 cm długości,2—3 cm szerokości i 1—1,5 cm grubości. Pokrywająca je skóra zawiera gruczoły łojowe. Wargi sromowe mniejsze. Te dwa fałdy są otoczone przez wargi sromowe większe. Ich powierzchnię tworzy rogowaciejący nabłonek wielowarstwowy płaski, zawierający gruczoły łojowe i niekiedy potowe. Wargi sromowe mniejsze są zbudowane z tkanki łącznej i włókien mięśniowych gładkich. Są silnie unaczynione. Są one bardzo wrażliwe i zawierają liczne zakończenia nerwowe. W miejscu połączenia się ich z przodu powstaje łechtaczka — narząd o dużej elastyczności — oraz pokrywający ją napletek. W miejscu połączenia się z tyłu wargi sromowe mniejsze tworzą wędzidełko. Łechtaczka składa się z żołędzi, trzonu i dwóch odnóg.Żołądź jest pokryta nabłonkiem płaskim i jest najwrażliwszym obszarem na całym ciele. Powiększa się podczas pobudzenia płciowego. Jej pofałdowana budowa umożliwia powiększenie nawet trzykrotne. Trzon łechtaczki również powiększa się podczas pobudzenia płciowego. Przedsionek. Obszar między łechtaczką i wędzidełkiem,ograniczony wargami mniejszymi. Znajdują się w nim: ujście cewki moczowej, pochwy, gruczołów przedsionkowych mniejszych i większych. Gruczoły przedsionkowe większe leżą pod przewodami wyprowadzającymi i wydzielają nawilżającą wydzielinę śluzową podczas pobudzenia płciowego. Gruczoły przedsionkowe mniejsze stanowią grupę małych gruczołów śluzowych, których wydzielina uwalnia się przez przewody o ten samej nazwie. Są one także nazywane gruczołami przycewkowymi. Krocze. Jest to obszar znajdujący się między zewnętrznym otworem pochwy a odbytem. Określenie to często jest używane nieprawidłowo w odniesieniu do całego sromu. Krocze jest zbudowane z mięśni i powięzi. Budowa gruczołów sutkowych. Położenie. Gruczoły sutkowe leżą na przedniej ścianie klat­ki piersiowej na mięśniach piersiowych większych. Rozmiary. Rozmiary gruczołów sutkowych określa ilość tkanki gruczołowej zawartej w nich, ale przede wszystkim ilość tkanki tłuszczowej. Wielkość gruczołów sutkowych nie jest związana z ich czynnością.Charakterystyka ogólna.W zasadzie gruczoły sutkowe nie stanowią części układu rozrodczego. Ponieważ jednak są one uważane za cechy płciowe drugorzędowe, ich budowa i czynność musi być związana z wewnętrznymi i zewnętrznymi narządami rozrodczymi. Każdy z gruczołów sutkowych składa się z 15—20 płatów, oddzielonych od siebie tkanką łączną i rozmieszczonych promieniście.c. Każdy płat składa się z kilku płacików zbudowanych z tkanki łącznej. Płaty zawierają komórki wydzielnicze. Są one otoczone komórkami bogato unaczynionej tkanki nabłonkowej i łącznej. Tworzą one skupienia w kształcie gronek wokół przewodzików zbierających wydzielinę gruczołową. Przewodziki tworzą sieć, która łączy się z większymi przewodami zbiorczymi w każdym płacie, zbiegającymi się w zatoki mleczne tuż pod brodawką. Każdy z przewodów uchodzi do brodawki. Brodawki stanowią skupienia tkanki zdolnej do powiększania się, otoczone przez pigmentowane pola zwane otoczkami. Otoczki zawierają gruczoły łojowe. Zarówno brodawki, jak i otoczki zawierają różne ilości barwnika w zależności od karnacji skóry. Po przebyciu ciąży barwa ich staje się zwykle ciemniejsza. Zarówno gruczoły sutkowe, jaki brodawki ulegają powiększeniu podczas pobudzenia płciowego.

Budowa macicy

Położenie. Macica zwykle leży w jamie miednicy. Znajdu­je się za pęcherzem moczowym, a przed prostnicą, ponad po­chwą pod kątem prostym do niej. Dolna część macicy łączy się z pochwą.Rozmiary. Wielkość macicy zależy od tego, czy kobieta ro­dziła. U nieródek macica ma około 8 cm długości, 6 cm szero­kości i 4 cm grubości. U kobiet, które rodziły, długość maci­cy wynosi ok. 9 cm, szerokość 6 cm, a grubość ok. 3 cm. Macica kobiety, która nie rodziła, waży 40—50 g, u kobiet zaś, które rodziły — 60 g lub więcej. Charakterystyka ogólna. Macica przypomina kształtem spłaszczoną gruszkę. Macica zwykle dzieli się na trzon — większą część górną i na szyjkę — część dolną. Trzon macicy jest grubościennym narządem mięśniowym.Zaokrąglony obszar nad miejscem przyczepu jajowodów nazywa się dnem. Macica jest zbudowana z trzech warstw tkanek i ma jamę wewnętrzną w kształcie trójkąta, którego wierzchołek skierowany jest w dół w kierunku szyjki. Trzon łączy się z szyjką w obszarze ujścia wewnętrznego:zewnętrzna warstwa błony surowiczej (otrzewna), czy­li omacicze, pokrywa trzon z wyjątkiem przedniej (pęche­rzowej) powierzchni oraz brzegów bocznych, gdzie prze­chodzi w więzadła szerokie. Omacicze nie pokrywa szyjki macicy;warstwa środkowa, czyli błona mięśniowa macicy, zbudowana jest z mięśni gładkich, tkanki łącznej i włó­kien elastycznych. Warstwa mięśniowa jest najgrubsza w pobliżu dna i najcieńsza w okolicy szyjki. Mimo że w macicy kobiety, która jeszcze nie była ciężarna, nie można wyróżnić warstw mięśniowych, ogólnie przyjmuje się, że w mięśniu macicy istnieją trzy warstwy włókien mięśniowych, z których część leży wzdłuż długiej osi ma­cicy, inne poprzecznie, a jeszcze inne mają kształt ósem­ki; jamę macicy wyścieła błona śluzowa (endometrium). Jej podstawna warstwa tkanki łącznej łączy się bezpośre­dnio z mięśniem macicy. Warstwę powierzchniową two­rzy nabłonek zbudowany z komórek walcowatych rzęsko­wych, gruczołowych, tkanki między gruczołowej unaczynionej i przestrzeni śródtkankowej. Grubość tej wyściółki zależy od aktywności hormonalnej. Warstwa środko­wa jest zbudowana z luźnej tkanki łącznej. Macica jest zawieszona na ośmiu więzadłach. Parzyste więzadło szerokie stanowi fałd otrzewnej, który ciągnie się na boki i dzieli jamę miednicy na dwie części. Więzadła szerokie są przytwierdzone do bocznych części macicy. Ich dolne krawędzie są zbudowane z tkanki łącznej i przytwierdzone do szyjki w jej górnej części. Parzyste więzadła obłe są zbudowane z włókien tkanki mięśniowej i z tkanki łącz­nej. Łączą one macicę od miejsca jej połączenia z jajowoda­mi z wargami większymi. Leżą one w więzadłach szero­kich i przechodzą przez kanał pachwinowy. Parzyste więzadło maciczno-krzyżowe jest utworzone przez blaszkę otrze­wnej i rozciąga się od tylnej ściany macicy do kości krzy­żowej po obu stronach odbytnicy. Więzadła te tworzą bocz­ne ściany zagłębienia odbytniczo-macicznego. Więzadło tyl­ne stanowi fałd otrzewnej łączący tylną ścianę macicy z odbytnicą. Tworzy ono dno zagłębienia odbytniczo-maci­cznego. Więzadło przednie macicy stanowi fałd otrzewnej, łączący przednią ścianę macicy z tylną ścianą pęcherza mo­czowego. Tworzy ono mały zachyłek.e. Szyjka macicy leży poniżej cieśni i ujścia wewnętrzne­go. Wnika ona do pochwy, stąd można ją podzielić na część nadpochwową i część pochwową. Kanał szyjki zaczyna się od ujścia zewnętrznego i łączy się ze światłem jamy maci­cy. Szyjka jest zbudowana z tkanki łącznej, włókien ela­stycznych i niewielkiej ilości włókien mięśniowych. Błonę śluzową kanału szyjki stanowi pojedyncza warstwa nabłon­kowa komórek walcowatych, których wydzielina utrzymuje w kanale szyjki odczyn zasadowy. Część pochwowa jest pokryta nie rogowaciejącym nabłonkiem wielowarstwowym płaskim. Nabłonek obu typów styka się ze sobą u nieródek i po menopauzie we wnętrzu kanału szyjki. W wieku roz­rodczym zwykle granica między nabłonkami jest przesunię­ta na powierzchnię części pochwowej. Zjawisko to nosi na­zwę wynicowania lub przemieszczenia, nie stanowi jednak prawdziwej nadżerki. Ukrwienia. Główne ukrwienie pochodzi z tętnic macicznych. Tętnice te są gałęziami tętnic podbrzusznych. Tętnica jajnikowa rozgałęzia się przy wnęce jajnika,przy czym główna gałąź łączy się z tętnicą maciczną w górnej części macicy. Unerwienie. Unerwienie jest obfite i pochodzi głównie z układu współczulnego. Zawiera zarówno włókna ruchowe, jaki czuciowe. Do macicy dochodzą również włókna z układu przywspólczulnego, jak i z ośrodkowego układu nerwowego.Interesującą cechą unerwienia tego narządu jest fakt, że włókna czuciowe i ruchowe wnikają do macicy w różnych miejscach. Układ limfatyczny. Naczynia chłonne odprowadzają chłonkę z macicy do dwu zespołów węzłów: podbrzusznych i lędź­wiowych.

Budowa jajowodów

Umiejscowienie. Jajowody ciągną się od górnych bocznych części macicy do jajników. Są one wygięte ku górze i na zew­nątrz od jamy macicy przez więzadło szerokie, przy czym naj­wyższa ich część leży nad jajnikami, nie stykając się z nimi bezpośrednio.Rozmiary. Jajowody mają w przybliżeniu 11—12 cm dłu­gości. Ich światło waha się od 2—3 mm w cieśni do 5—8 mm w bańce jajowodu. Charakterystyka ogólna: Jajowody są pokryte otrzewną i wysłane od wewnątrz błoną śluzową, zbudowaną zarówno z komórek wydzielniczych, jak i rzęskowych. Ściana jajowodu składa się z trzech warstw: wewnętrznej błony śluzowej, błony mięśniowej gładkiej i zewnętrznej błony surowiczej. Jajowody są podzielone na odcinki. Część podścieliskowa znajduje się w obrębie macicy. Cieśń jest częścią jajowodu leżącą w pobliżu połączenia jajowodu z macicą i stanowi najwęższy odcinek jajowodu. Bańka jest najszerszą częścią jajowodu. Lejek, czyli część strzępiasta, jest to najbardziej bocznie położona część jajowodu w kształcie lejka w pobliżu jajnika. Ukrwienie. Jajowody są zaopatrywane w krew przez gałęzie tętnic jajnikowych.